Back

ⓘ ਨੰਗਬੀਜੀ ਬੂਟਾ


ਨੰਗਬੀਜੀ ਬੂਟਾ
                                     

ⓘ ਨੰਗਬੀਜੀ ਬੂਟਾ

ਨੰਗਬੀਜੀ ਬੂਟੇ ਜਾਂ ਜਿਮਨੋਸਪਰਮ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦਾ ਗਰੁੱਪ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਬੀਜ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਨਪਣ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਛੋਟੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਜਾਂ ਸ਼ੰਕੂਆਂ ਵਿੱਚ ਨੰਗੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਾਲਤ ਫੁੱਲਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਤੋਂ ਉਲਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਅਕਸਰ ਫਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ ਪਣਪਦੇ ਹਨ। ਨੰਗਬੀਜੀ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਿਸਾਲ ਕੋਣਧਾਰੀ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਚੀੜ, ਤਾਲਿਸਪਤਰ, ਪ੍ਰਸਰਲ, ਸਨੋਬਰ ਅਤੇ ਦਿਉਦਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

                                     

1.1. ਸਾਇਕਾਡੋਫਾਇਟਾ ਟੇਰਿਡੋਰਪਰਮੇਲੀਜ ਜਾਂ ਸਾਇਕਾਡੋਫਿਲਿਕੇਲੀ

ਇਸ ਗਣ ਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਣਵਾਲੇ ਬੂਟੇ ਭੂਵੈਗਿਆਨਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਕਾਰਬਨੀ Carboniforous ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਲਗਭਗ ੨੫ ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਵਲੋਂ ਵੀ ਪੂਰਵ ਦੇ ਜਮਾਣ ਵਿੱਚ, ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਗਣ ਦੇ ਬੂਟੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਫਰਨ ਸੱਮਝੇ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੈਰਿਡੋਸਪਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲਗਾ। ਪੁਰਾਜੀਵ ਕਲਪ ਦੇ ਟੇਰਿਡੋਸਪਰਮ ਤਿੰਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਗਏ ਹਨ-

੧ ਲਿਜਿਨਾਪਟੇਰਿਡੇਸਿਈLyginopteridaceae,੨ ਮੇਡੁਲੋਜੇਸਿਈ Medullosaceae ਅਤੇ ਕੈਲਾਮੋਪਿਟਿਏ ਸਿਈ Calamopiteyaceae।

ਲਿਜਿਨਾਪਟੇਰਿਡੇਸਿਈ ਦੀ ਮੁੱਖ ਜਾਤੀ ਕਾਲਿਮਾਟੋਥੀਕਾ ਹਾਨਿੰਗਘਾਂਸੀ Calymmatotheca hoeninghansi ਹੈ। ਇਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲਿਜਿਨਾਪਟੇਰਿਸ Lyginopteris ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਸੇਂਟੀਮੀਟਰ ਮੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਅੰਦਰ ਮੱਜਾ pith ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਕੜੇ ਊਤਕ ਗੁੱਛੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਕਲੇਰਾਟਿਕ ਨੇਸਟ Sclerotic nest ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਬਾਹਰਲਾ ਵਲਕੁਟ cortex ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਮੋਟੇ ਅਤੇ ਪਤਲੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਤਨਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲਨੇਵਾਲੀ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਡੰਠਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਡ ਰੋਮ capitate hair ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਲਗਨੇਵਾਲੇ ਬੀਜ ਮੁੱਖਤ: ਲੈਜਿਨੋਸਟੋਮਾ ਲੋਮੇਕਸਾਇ Lagenostoma lomaxi ਕਹਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਛੋਟੇ ਗੋਲੇ ਅੱਧਾ ਸੇਂਟੀਮੀਟਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਰੂਪ ਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਗਕਣ ਇੱਕ ਪਰਾਗਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਫਲਾਸਕ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਭਾਗ, ਜਿਨੂੰ ਲੈਜਿਨੋਸਟੋਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਧਿਆਵਰਣ integument ਅਤੇ ਬੀਜਾਂਡਕਾਏ nucellus ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁਟੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬੀਜ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕੌਲੇ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦੀ ਪਿਆਲਿਕਾ cupule ਵਲੋਂ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਿਆਲਿਕਾ ਦੇ ਬਾਹਰ ਵੀ ਉਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਡ ਰੋਮ, ਜਿਵੇਂ ਤਣ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਡੰਠਲ ਉੱਤੇ ਉੱਗਦੇ ਸਨ, ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਕੋਨੋਸਟੋਮਾ Conostoma ਅਤੇ ਫਾਇਸੋਸਟੋਮਾ Physostoma ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੈਜਿਨਾਪਟੇਰਿਸ ਦੇ ਪਰਾਗਕੋਸ਼ ਪੁੰਜ poller bearing organ ਨੂੰ ਕਰਾਸੋਥੀਕਾ Crossotheca ਅਤੇ ਟਿਲੈਂਜਿਅਮ Telangium ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਰਾਸੋਥੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਭਾਗ ਚੌੜੇ ਅਤੇ ਉੱਤੇ ਦੇ ਪਤਲੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਟਹਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਰੂਪ ਉੱਤੇ, ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਵੱਲ ਕੰਡੇ ਵਲੋਂ ਦੋ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਗਕੋਸ਼ ਲਮਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਟਿਲੈਂਜਿਅਮ ਵਿੱਚ ਪਰਾਗਕੋਸ਼ ਉੱਤੇ ਦੇ ਵੱਲ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕੁੱਝ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਦੁਆਰਾ ਲਿਜਿਨਾਪਟੇਰਿਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਤਣ ਵੀ ਪਾਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੈਲਿਸਟੋਫਾਇਟਾਨ Callistophyton, ਸਰਾਪ ਫਿਏਸਟਰਮ Schopfiastrum, ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਲੋਂ ਜਾਣਾ ਹੋਇਆ ਹੇਟੇਰੈਂਜਿਅਮ Heterangium। ਇਸ ਸਾਰੇ ਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰਲਾ ਵਲਕੁਟ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਸਕਲੇਰੇਨਕਾਇਮੇਟਸ sclerenchymatous ਧਾਗੇ strands ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਡੁਲੋਜੇਸਿਈ Medullosaceae ਦਾ ਮੁੱਖ ਪੌਧਾ ਮੇਡੁਲੋਜਾ Medullosa ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਅਨੇਕਾਨੇਕ ਜਾਤੀਆਂ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸਨ। ਮੇਡੁਲੋਜਾ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਤਣ ਬਹੁਰੂਪੀ polystelic ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸਟਿਵਾਰਟ Stewart ਅਤੇ ਡੇਲਿਵੋਰਿਅਸ Delevoryas ਨੇ ਸੰਨ ੧੯੫੬ ਵਿੱਚ ਮੇਡੁਲਾਜਾ ਦੇ ਬੂਟੇ ਦੇ ਭੱਜਿਆ ਨੂੰ ਜੋੜਕੇ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਬੂਟੇ ਦਾ ਸਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਨੂੰ ਮੇਡੁਲੋਜਾ ਨੋਇ Medullosa noei ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੌਧਾ ਲਗਭਗ ੧੫ ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਤਣ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਭਾਗ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਸੀ ਜੜੇਂ ਨਿਕਲਦੀ ਸਨ। ਮੇਡੁਲੋਜਾ ਵਿੱਚ ਪਰਾਗਕੋਸ਼ ਦੇ ਪੁੰਜ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪਾਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਡਾਲਿਰੋਥੀਕਾ Dolerotheca, ਵਹਿਟਲੇਸਿਆ Whittleseya, ਕੋਡੋਨੋਥੀਕਾ Codonotheca, ਆਲੇਕੋਥੀਕਾ Aulacotheca ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਗੋਲਡੇਨਬਰਜਿਆ Goldenbergia। ਡਾਲਿਰੋਥੀਕਾ ਇੱਕ ਘੰਟੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਕੰਡੇ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਉੱਤੇ ਪਰਾਗਪੁੰਜ ਲੰਮਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉੱਤੇ ਦਾ ਭਾਗ ਦੰਦੇਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕੋਡੋਨੋਥੀਕਾ ਵਿੱਚ ਉੱਤੇ ਦਾ ਦਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੋਕੇ, ਉਂਗਲ ਕੀਤੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਚਾ ਨਿਕਲਿਆ ਭਾਗ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੇਡੁਲੋਜਾ ਦੇ ਬੀਜ ਲੰਬੇ ਗੋਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਬੀਜਗਣ ਟਰਾਇਗੋਨੋਕਾਰਪੇਲੀਜ Trigonocarpales ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਟਰਾਇਗੋਨੋਕਾਰਪਸ Trigonocorpus ਮੁੱਖ ਹੈ। ਹੋਰ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ: ਪੈਕੀਟੇਸਟਾ Pachytesta ਅਤੇ ਸਟੀਫੈਨੋਸਪਰਮਮ Stephanospermum। ਕੈਲਾਮੋਪਿਟਿਏਸਿਈ Calamopityaceae ਕੁਲ ਅਜਿਹੇ ਤਨਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਲੋਂ ਬਣਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਟੇਰਿਡੋਸਪਰਮਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖਤ: ਸੱਤ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਤਣ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਲਾਮੋਪਿਟਿਸ Calamopitys, ਸਟੀਨੋਮਾਇਲਾਨ Sphenoxylon ਜਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹਨ। ਮੀਸੋਜੋਇਕ ਟੇਰਿਡੋਸਪਰਮ Mesozoic pteridosperm ਦੇ ਬੂਟੇ ਪੇਲਟੈਂਸਪਰਮੇਸਿਈ Peltaspermaceae ਅਤੇ ਕੋਰਿਸਟੋਸਪਰਮੇਸਿਈ Corystospermaceae ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ੬ ਕਰੋੜ ਵਲੋਂ ੧੮ ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪੂਰਵ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉੱਗਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਹਿੰਦ ਖੂਹੰਦ ਕੋਇਲੇ ਜਾਂ ਕੁੱਝ ਚਿਹਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਮੁੱਖ ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ: ਲੇਪਿਡਾਪਟੇਰਿਸ Lepidopteris, ਉਂਕੋਮੇਸਿਆ Umkomasia, ਪਾਇਲੋਫੋਰੋਸਪਰਮਮ Pilophorospermum, ਸਪਰਮੈਟੋਕੋਡਾਨ Spermatocodon, ਟੇਰੂਚੁਸ Pteruchus, ਜੁਬੇਰਿਆ Zuberia ਇਤਆਦਿ। ਟੇਰਿਡੋਸਪਰਮੇਂਲੀਜ ਵਲੋਂ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਹੀ ਇੱਕ ਕੁਲ ਕਾਇਟੋਨਿਏਸੀ Caytoniaceae ਨੂੰ ਵੀ ਗਣ ਦਾ ਪਦ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਾਇਟੋਨਿਏਲੀਜ Caytoniales ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਬੂਟੇ ਕਾਇਟੋਨਿਆ Caytonia ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਵ੍ਰਤਬੀਜ ਸੱਮਝਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਜਿਆਦਾ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਉੱਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਵ੍ਰਤਬੀਜ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਤਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਟੁਕੜਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਨੂੰ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੱਤੀ ਨੂੰ ਸੈਜਿਨਾਪਟੇਰਿਸ Sagenopteris ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਵਲੋਂ ਚਾਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੱਤੀ ਦੀਸ਼ਿਰਾਵਾਂਜਾਲ ਵਰਗਾ ਸਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਧਰੋਂ stomata ਦੇ ਕੰਡੇ ਦੇ ਕੋਸ਼ ਹੈਪਲੋਕੀਲਿਕ haplocheilic ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰਾਗਕਣ ਚਾਰ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਦੇ ਗੁੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਟੋਨੈਂਥਸ Caytonanthus ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰਾਗਕਣ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਵਾ ਭਰੇ, ਫੂਲੇ, ਬੈਲੂਨ ਜਿਵੇਂ ਸਰੂਪ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੀਜ ਦੀ ਫਲ ਵਲੋਂ ਤੁਲਣਾ ਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੋਲ ਸਰੂਪ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਕਈ ਬੀਜਾਂਡ ovules ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

                                     

1.2. ਸਾਇਕਾਡੋਫਾਇਟਾ ਬੇਨੀਟਿਟੇਲੀਜ ਜਾਂ ਸਾਇਕਾਡਿਆਇਡੇਲੀਜ Bennettitales or Cycadeoidalesਗਣ

ਇਸਨ੍ਹੂੰ ਦੋ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:

  • ੧ ਵਿਲਿਅਮਸੋਨਿਏਸਿਈ Williamsoniaecaeਅਤੇ;
  • ੨ ਸਾਇਕਾਡਿਆਇਡੇਸਿਈ Cycadeoidaceae

ਬਿਲਿਅਮਸੋਨਿਏਸਿਈ ਕੁਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਮਝਿਆ ਹੋਇਆ ਪੌਧਾ ਵਿਲਿਅਮਸੋਨਿਆ ਸੀਵਾਰਡਿਆਨਾ Williamsonia sewardiana ਦਾ ਰੂਪਕਰਣ reconstruction ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਵ. ਬੀਰਬਲ ਸਾਹਿਨੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਤਣ ਨੂੰ ਬਕਲੈਂਡਿਆ ਇੰਡਿਕਾ Bucklandia indica ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਲੋਂ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਨਿਕਲਦੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਨਨ ਹੇਤੁ ਅੰਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਮੁੱਖ ਤਣ ਅਤੇ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਪੱਤੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨੂੰ ਟਾਇਲੋਫਿਲਮ ਕਟਚੇਨਸੀ Tilophyllum cutchense ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਰ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਫੁਲ ਵੀ ਇਸ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲਿਅਮਸੋਨਿਆ ਸਕਾਟਿਕਾ Williamsonia scotica ਅਤੇ ਵਿਲਿਅਮ ਸਪੇਕਟੇਬਿਲਿਸ W. spectabilis, ਵਿਲਿਅਮ ਸੈਂਟੇਲੇਂਸਿਸ W. santalensis ਇਤਆਦਿ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਵਿਲਿਅਮਸੋਨਿਏਲਾ Williamsoniella ਨਾਮਕ ਬੂਟੇ ਦਾ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਇਕਾਡਿਆਇਡੇਸੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਸਾਇਕਾਡਿਆਇਡਿਆ Cycadeoidea, ਜਿਨੂੰ ਬੇਨੀਟਿਟਸ Bennettitus ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰਵ ਪਾਏ ਜਾਣਵਾਲੇ ਇਸ ਬੂਟੇ ਦਾ ਫਾਸਿਲ ਸਜਾਵਟ ਲਈ ਕਮਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਤਣ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਨੱਕਾਸ਼ੀਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਜਨਨਹੇਤੁ ਅੰਗ ਵਿਵਿਧ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜਿਹਾ. ਵੀਲੈਂਡੀ C. wielandi, ਜਿਹਾ. ਇਨਜੇਂਸ C. ingens, ਜਿਹਾ. ਡਕੋਟੇਨਸਿਸ C dacotensis, ਇਤਆਦਿ ਮੁੱਖ ਸਪੋਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਸਨ। ਇਸ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਧਰਂ ਸਿੰਡਿਟੋਕੀਲਿਕ syndetocheilic ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਥ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਵ੍ਰਤਬੀਜ ਦੇ ਹੋਰ ਬੂਟੀਆਂ ਵਲੋਂ ਭਿੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਵ੍ਰਤਬੀਜ ਦੇ ਬੂਟੀਆਂ ਵਲੋਂ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗਣ ਦੇ ਵੀ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰਵ ਹੀ ਲੁਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ ੨੦ ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪੂਰਵ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

                                     

1.3. ਸਾਇਕਾਡੋਫਾਇਟਾ ਸਾਇਕਡੇਲੀਜ

ਸਾਇਕਡੇਲੀਜ ਗਣ ਦੇ ਨੌਂ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਸਭ ਲੁਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਪਾਏ ਜਾਣਵਾਲੇ ਸਾਇਕੈਂਡ cycad ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੂਰਵਾਰਧ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਭਾਗ ਵਿੱਚ। ਪੂਰਵ ਦੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਇਕਸ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਹੈ। ਇਹ ਛੋਟਾ ਮੋਟਾ ਤਾੜ ਵਰਗਾ ਪੌਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਪੱਤੀਆਂ ਇੱਕ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਤਣ ਦੇ ਉੱਤੇ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੱਤੀਆਂ ਪ੍ਰਜਨਨਵਾਲੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੋਰ ਚਾਰ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਕਰੋਜੇਮਿਆ Macrozamia ਦੀ ਕੁਲ ੧੪ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬੋਵੀਨਿਆ Bowenia ਦੀ ਇੱਕਮਾਤਰ ਜਾਤੀ ਆਸਟਰੇਲਿਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਏਨਸਿਫੈਲਾਰਟਸ Encephalortos ਅਤੇ ਸਟੈਨਜੀਰਿਆ Stangeria ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣਵਾਲੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜੇਮਿਆ Zamia ਜਿਆਦਾ ਫੈਲਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਅਤਪਿਕਤ ਮਾਇਕਰੋਸਾਇਕਸ Microcycas ਸਿਰਫ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਕਿਊਬਾ, ਸਿਰੈਟਾਜੇਮਿਆ Ceratozamia ਅਤੇ ਡਿਊਨ Dioon ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਨੇਵਾਲਾ ਸਾਇਕਸ ਦਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ। ਸਾਇਕਸ ਭਾਰਤ, ਚੀਨ, ਜਾਪਾਨ, ਆਸਟਰੇਲਿਆ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ: ਅਤੇਬਾਟਿਕਾਵਾਂਵਿੱਚ ਉੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਮੁੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਸਾਇਕਸ ਪੇਕਟਿਨੇਟਾ Cycaspectinata, ਜਿਹਾ. ਸਰਸਿਨੇਲਿਸ C. circinalis, ਜਿਹਾ. ਰਿਵੋਲਿਊਟਾ C. revoluta, ਇਤਆਦਿ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਤਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੀ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਲੰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬੂਟੇ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਜੜ, ਜਿਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਲਾਭ ਮੂਲ Coralloid root ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਜੜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਗੋਲਾਈ ਵਿੱਚ ਹਰੇ, ਨੀਲੇ ਸ਼ੈਵਾਲ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਣ ਮੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੜੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਸ ਤਨਾਂ ਦੇ ਵਲਕੁਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਲੋਂ ਸਾਬੂਦਾਨਾ ਬਨਾਨੇਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਸਾਬੂਦਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੜਣ ਵਾਲੀ ਨਲਿਕਾ ਜੋੜੇ ਵਿੱਚ ਥੰਮ੍ਹ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲ ਕਰ ਡੰਠਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਸੰਵਹਨ ਪੂਲ vascular bundle ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵਲੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੈਂਚੀਆਂ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹਨ। ਰਧਰਂ ਸਿਰਫ ਹੇਠਲੇ ਭਾਗ ਹੀ ਵਿੱਚ ਵੜੀ ਹੋਈ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕੋਣ cone ਜਾਂ ਸ਼ੰਕੁ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲਘੂ ਬੀਜਾਣੁ microspore ਪੈਦਾ ਕਰਨਵਾਲੇ ਮਾਇਕਰੋਸਪੋਰੋਫਿਲ ਦੇ ਮਿਲਣ ਵਲੋਂ ਨਰ ਕੋਣ, ਜਾਂ ਨਰ ਸ਼ੰਕੁ male cone ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਬੀਜਾਂਡ ovule ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਬੀਜਾਣੁਵਰਣ megasporophyll ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਮਾਦਾ ਕੋਣ female cone, ਜਾਂ ਮਾਦਾ ਸ਼ੰਕੁ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਕੁਲ ਬਨਸਪਤੀ ਜਗਤ ਦੇ ਬੀਜਾਂਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਬੀਜਾਂਡ ਸਾਇਕਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਵਰਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਹਿ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬੀਜਾਂਡਕਾਏ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਯੁਗਮਕੋਦਭਿਦ female gametophyte ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਤਰੀਧਾਨੀ archegonium ਉੱਤੇ ਦੇ ਵੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਾਗਕਣ ਬੀਜਾਂਡਦਵਾਰ micraphyle ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਲੋਂ ਹੋਕੇ, ਪਰਾਗਕਕਸ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਭਧਾਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬੀਜ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਰਾਗਕਣ ਵਲੋਂ ਦੋ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ sperm ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਕਸ਼ਮਾਭਿਕਾ cilia ਦੁਆਰਾ ਤੈਰਦੇ ਹਨ। ਪੇਂਟਾਗਜਿਲੇਲੀਜ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵਰਗ ਹੈ ਜੋ ਸਾਇਕਾਡੋਫਾਇਟਾ ਅਤੇ ਕੋਨੀਫੇਰੋਫਾਇਟਾ ਦੋਨਾਂ ਵਲੋਂ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਉਪਰੋਕਤ ਦੋਨਾਂ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੁਗਣ ਦੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗਣ ਦੀ ਖੋਜ ਭਾਰਤੀ ਵਨਸਪਤੀਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਚਾਰਿਆ ਬੀਰਬਲ ਸਾਹਿਨੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਣਵਾਲੇ ਬੂਟੀਆਂ, ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਫਾਸਿਲ ਬਿਹਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਬੇ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਤਣ ਨੂੰ ਪੇਂਟੋਜਾਇਲਾਨ Pentoxylon ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਈ ਸੇਂਟੀਮੀਟਰ ਮੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਰੰਭ stoles ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਦੇ ਹੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਨਿਪਾਨਿਆ ਗਰਾਮ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਤਨਾ ਨਿਪਾਨਯੋਜਾਇਲਾਨ Nipanioxylon ਵੀ ਇਸ ਗਣ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬੂਟੇ ਦੀ ਪੱਤੀ ਨੂੰ ਨਿਪਾਨਯੋਫਿਲਮ Nipaniophyllum ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਚੌੜੇ ਕਮਰਕੱਸੇ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਰੰਭ ਆਵ੍ਰਤਬੀਜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਨਡਿਟੋਕੀਲਿਕ syndetocheilic ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੀਜ ਦੀ ਦੋ ਜਾਤੀਆਂ ਪਾਈ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਨੋਕੋਨਾਇਟਿਸ ਕਾੰਪੈਕਟਮ Carnoconites compactum ਅਤੇ ਦਾ. ਲੈਕਸਮ C. laxum ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬੀਜ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੱਤਰ ਇਤਆਦਿ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ। ਨਰ ਫੁਲ ਨੂੰ ਸਹਾਨਿਆ Sahania ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

                                     
  • ਹ ਦ ਹਨ ਨ ੜ ਦ ਰ ਬ ਟ ਆ ਵ ਚ ਕਲ ਬਮ ਸ, ਹ ਰਸਟ ਲ, ਫ ਰਨ, ਫ ਲਦ ਰ ਬ ਟ ਅਤ ਨ ਗਬ ਜ ਬ ਟ ਸ ਮਲ ਹ ਦ ਹਨ ਏਸ ਟ ਲ ਦ ਵ ਗ ਆਨਕ ਨ ਟਰ ਕ ਓਫ ਈਟ ਅਤ ਟਰ ਕ ਓਬ ਇਔ ਟ

Users also searched:

...

Free online encyclopedia. Did you know? page 185.

ਨੰਗਬੀਜੀ ਬੂਟੇ ਜਾਂ ਜਿਮਨੋਸਪਰਮ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦਾ ਗਰੁੱਪ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ.


...